De financiering van de verhuurdersheffing

Afgelopen week organiseerde SOM een seminar met de titel ‘Corporatie financiering in Perspectief’. Zo’n 90 kenners en liefhebbers van de corporatiesector nam deel aan deze met techniek gevulde dag. De hoogtepunten op een rij.

Dagvoorzitter Ber Bosveld

De corporatiesector heeft ca. €81 miljard aan geborgde leningen uit staan, vooral bij de Nederlandse Waterschapsbank en de Bank Nederlandse Gemeenten. Opvallend dat de sector voor z’n financiering afhankelijk is van slechts twee banken. Mooi, zo lang het goed gaat, griezelig als je de afhankelijkheid in ogenschouw neemt. Er zijn de afgelopen decennia pogingen gedaan om alternatieve financieringsconstructies op te tuigen waarvan het merendeel niet is geslaagd.

Een aantal jaren geleden had de sector nog €5 miljard meer aan leningen afgesloten. De verwachting is dat dit bedrag de komende jaren niet op het oude niveau terugkomt vanwege de scheiding in sociaal (DAEB) en commercieel (niet DAEB) vastgoed en de belastingdruk van gemiddeld 23% in 2021.

Dit staat haaks op de benodigde investeringen in duurzaamheid en de bouw van extra woningen waardoor verwacht zou mogen worden dat de sector een forse hoeveelheid geld nodig heeft de komende jaren.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 18.59.45

De meeste corporaties zullen nog niet alle ambities in plannen hebben vertaald. Ook zijn ze om deze reden niet verwerkt in de prognoses. Een aandachtspunt dus als we willen bepalen of de sector de verduurzaming en de bouw van extra huizen wel kan betalen. Het WSW en de AW rekenden al uit dat de sector dit geld niet kan investeren. Wie vertelt dit de tweede kamer die nog halsstarrig vasthoudt aan de verhuurdersheffing?

Wim Boonstra – Rabo Nederland

De groei van de economie stagneert. Er is nog geen sprake van een dreigende recessie maar de koopwoningmarkt komt tot stilstand. Makelaars zitten duimen te draaien omdat er onvoldoende aanbod is. De doorstroming stagneert, er moet meer in de koop en de middenhuur gebouwd worden. Het kabinetsbeleid van de afgelopen jaren heeft niet gefunctioneerd en daar heeft de economie nu last van.

De rentestand staat op een absoluut dieptepunt, verdere ingrijpen van de centrale bank, door opkoopprogramma’s, heeft dus geen zin meer. Mochten we in een recessie komen dan rest alleen nog een stringent begrotingsbeleid voor de Europese landen om de economie in de benen te houden. Ervaring leert dat de Europese landen niet eensgezind zijn op dit vlak. Het moment dat de Aziatische tijgers hun slag slaan in Europa?

De inflatie blijft te laag en wil maar niet structureel naar het gewenste niveau van 2%. Dit gegeven beïnvloedt de toekomstige huurinkomsten van de corporatiesector negatief. Juist op een moment dat er een sociaal huurakkoord tussen huurders en verhuurders is gesloten.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 19.01.26

Rudy de Jong – Vergelijking businessmodel huursector Nederland – Duitsland

Mijn beeld van een Duitse huurwoning bestaat uit een vaalgrijze buitenschil met daarin pastel-paarse kozijnen met okergele voordeuren. De bouw, en wooncultuur zal daarom ook wel een relatie hebben met de kosten en opbrengsten. Een interessante vergelijking tussen Nederlandse en Duitse corporaties. Weliswaar slechts twee Duitse, en dan ook nog een beursgenoteerde en een gemeentelijk woningbedrijf. Ben geen statisticus maar vind een dergelijke steekproef gevaarlijk om conclusies aan te verbinden.

Wel leerzaam als je dit terzijde schuift en wat dieper op bijvoorbeeld de kwaliteit, de kosten en hoogte van de huren in gaat. De Duitsers huren ca. 50% goedkoper, beheren 50% goedkoper, maar maken hetzelfde financiële resultaat als de Nederlandse corporaties. Nogmaals het gaat hier om een steekproef aan de Duitse kant van N=2.  Ik brand mijn vingers liever niet aan een verdere vergelijk.

Opvallend is wel dat de Duitsers een procent minder rente betalen op hun leningen zonder waarborgfonds en staatsvangnetten. Ook zijn de huizen in Duitsland goedkoper door lagere grond, – en bouwkosten weet ik uit eigen waarneming.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 19.02.49

Rob Rötscheid – Een sterk en robuust stelsel

In een vorig blog schreef ik al iets over het vaarwater waarin de borger van onze leningen zich in bevindt. Het herstelprogramma voor de ranking agencies (Moody’s, Standards and Poor en Fitch) is in concept klaar. Na de zomer start afstemming met stakeholders zodat tegen het eind van het jaar een begin kan worden gemaakt met de uitvoering van de beheersmaatregelen. Reken er maar op dat de corporaties vele documenten en checklijsten moeten aanleveren, dat de begroting en het jaarverslag weer enkele pagina’s groeien en dat het personeelstekort in de accountantswereld verder zal stijgen. Er zijn nu al corporaties die mogen hopen volgend jaar nog een accountant te hebben.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 19.03.10

Een tekort aan controleurs duidt op een slechte kwaliteit van de sector of op onvoldoende vertrouwen. Ik pleit ervoor om als sector een discussie aan te gaan over het vertrouwen nu de kwaliteit, volgens benchmarks, governance inspecties en visitaties, behoorlijk op orde is.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 19.03.28

De beleidswaarde is de nieuwe financiële waarheid in de sector. Slechts 50 corporaties vallen buiten de bandbreedte en mogen zich verheugen op een bezoek van het WSW. Daarnaast krijgt de discussie over onderhoud en beheer een vervolg waarbij de fineuten van deze wereld zich mogen buigen welke ingrepen als kosten of investeringen geboekt mogen worden. Eenduidigheid is hier gewenst waarbij het erop lijkt dat er nog wel een robbertje gevochten gaat worden om het uitgelijnd te krijgen met de richtlijnen van de Raad voor de Jaarverslaglegging.

Nog even en alle corporaties zijn uniform, gestandaardiseerd en volledig transparant. Zullen we vanaf dat moment het franchisemodel van de HEMA maar omarmen als sectormodel?

Jamal Elghoul – Positionering van de treasury

Nuchtere kerel, duidelijk verhaal. Zorg dat de financiële en businessprocessen op orde zijn en stuur op de realisatiegraad van je geplande uitgaven. Betrek ook de verantwoordelijken voor deze discipline in de treasurycommissie en je zult tijdig en voordelig over het benodigd geld beschikken.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 19.04.34

Erik Wilders – Een platform voor corporatieleningen

Erik stelt dat corporatieleningen zekerder zijn dan staatsleningen in Nederland. Dit vanwege het geweldig borgingstelsel dat we hebben in ons land. Vervolgens schetst Erik het beeld dat de benodigde middelen om alle sociale huurhuizen in 2050 CO2 neutraal te maken overeenkomt met de staatsschuld van Denemarken. Een mooie manier van kijken.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 19.05.19

Verder was de bijdrage van Erik vooral een reclameblok voor een platform waar geldvragers en aanbieders elkaar op een geheel gestandaardiseerde manier vinden. Een lening van 10 miljoen door één klik. Het goede hieraan is dat er nieuwe geldschieters worden gewezen op de zekerheden en kansen van corporatieleningen. APG heeft als pensioenfonds een eerste lening via dit platform afgesloten. Goed dat er naast de sectorbanken aanvullende mogelijkheden ontstaan! Goed dat het stuwmeer aan slapend pensioengeld maatschappelijk nuttig wordt ingezet. Geen slecht reclameblok daarom.

Michel van Baardewijk – Collegiale leningen door Vestia

Een tip vooraf. Probeer de bijdrage van Michel niet op de verjaardag van je zwager uit te leggen. Vestia, nog maar enkele jaren geleden van de ondergang gered, is nu (tijdelijk) over-liquide vanwege de vele verplichte verkopen om de vervuilde derivatenportefeuille op termijn te kunnen afkopen. Vestia heeft nu te veel geld en stalt dit geld bij zo veel mogelijk, betrouwbare, banken. Dan is er nog een lieve duit over dat ze uitlenen aan corporaties. Een mooie, ondernemende, activiteit waardoor andere corporaties in staat zijn om voordelig geld aan te trekken en Vestia niet verliest door rente te betalen op gestald geld.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 19.05.56

Michel en z’n mensen hebben het uiterst professioneel aangepakt en hebben rekening gehouden met de uitvoering, de risico’s maar ook met de reputatie van de sector. Hij bracht het alsof het uitgeven van een lening een peulenschil is. Veel bankiers zullen zich wat ongemakkelijk hebben gevoeld met deze opmerking.

Mieke van den Berg – Casus Eigen Haard

Als afsluiter van de dag de open, onbevangen, bestuurder van Eigen Haard op het podium. Eigen Haard, een Amsterdamse corporatie, schijnt bekend te staan vanwege haar degelijk financieel beleid. Ze hebben kennelijk goed gekeken naar de Drentse corporaties.

Eigen Haard gelooft in ongedeelde wijken en casht dus niet door fors te verkopen nu de prijzen door het dak gaan. Een bewonderenswaardige strategie!

De corporatie heeft 55.000 huizen in bezit. Door het bijbouwen van 2.500 huizen (4,5% toename bezit) en de verschuiving van het onderhoud (kosten of investering) nemen de schulden toe met 93% naar een totaal van €3,2 miljard. De verhouding (beleids)waarde ten opzichte van de schulden (LTV) verdubbeld waardoor deze indicator buiten de normen van de toezichthouders valt.

Schermafbeelding 2019-02-10 om 19.06.23

Dan zie je welke hefboom er in werking treedt door een geringe toename van het aantal huizen (die tegen te hoge kosten gebouwd worden), een andere definitie van het boeken van onderhoudsuitgaven in combinatie met een stijgende afdracht aan de verhuurdersheffing.

Samenvattend

  • De sector heeft onvoldoende geld om de verduurzaming en de extra huizen te kunnen betalen. Dit becijferen het WSW en de AW. De corporaties zouden hun ambities en voornemens voor een periode van 10 tot 20 jaar moeten inrekenen om het gelijk van de toezichthouders aan te tonen. Dit voorkomt ook onnodige discussies in de politiek.
  • Corporaties gaan, door alsmaar nieuwe regelgeving, steeds meer op elkaar lijken. De beïnvloedbaarheid door de politiek en de toezichthouders neemt hierdoor toe. Het benadrukken van de toegevoegde waarde op lokaal niveau wint daarom aan belang.
  • Er zijn snel meer huizen nodig om de economie in sterke marktgebieden aan de gang te houden. Regelgeving en beperkte financiële armslag door de verhuurderheffing zit in de weg.
  • Buitenlandse reisjes zijn wat besmet geraakt in onze sector sinds de intrede van de nieuwe soberheid na de schandalen in het verleden. Moeten we toch niet eens kijken wat we van het buitenland kunnen leren? Zowel op het gebied van het verdienmodel, de financiën en de bouwprincipes.
  • Beschikbaarheid van geld is geen probleem zo lang het stelsel de zekerheden van gisteren en vandaag blijft bieden. We gaan wel meer betalen voor deze zekerheden. Ook zal de administratieve druk toenemen om deze zekerheden in de lucht te houden. De businesscase wordt nog knellender terwijl er geen waarde wordt toegevoegd. De sector moet dus meer gaan doen met dezelfde middelen door te innoveren maar ook moet de fiscale druk omlaag.

 

Een dagje systeemwereld woningcorporaties

Afgelopen week dompelde ik me een dag onder in de systeemwereld van de woningcorporaties.Het was een goede dag. Dat kun je ook verwachten van Wim Boonstra van Seminars op Maat. Een actueel onderwerp met goede sprekers. En niet onbelangrijk want zonder een goed werkende bedrijfsvoering kunnen we woningzoekenden en huurders niet de ruimte geven die nodig is om betaalbaar en energiezuinig te wonen.

Dagvoorzitter prof. dr. Johan Conijn

Het WSW, dat onze leningen borgt, staat onder druk. Sinds de nieuwe woningwet is dit instituut het eerst aanspreekbaar voor corporaties in financiële problemen. Het instituut heeft de hoogste kredietwaardigheidsbeoordeling waardoor corporaties goedkoop kunnen lenen. Deze beoordeling staat onder druk door bv problemen bij corporaties Humanitas (SHH) en WSG. Binnen twee jaar moet er een plan liggen om het vertrouwen van de beoordelingsbureaus te krijgen. Waarschijnlijk moet het WSW grotere buffers aanleggen zoals banken en verzekeraars dat ook hebben. Ook om de risico’s voor gemeenten te verkleinen die in de tweede ring borg staan voor de leningen van corporaties. Dit betekent dat corporaties geld moeten storten. Geld dat niet besteed kan worden aan het verbeteren van de betaalbaarheid of energiezuiniger maken van huurhuizen. Een weeffoutje in de woningwet met kostbare gevolgen voor één van de fundamenten van het corporatiestelsel. Prof. dr. Johan Conijn noemde deze ontwikkeling als één van de belangrijkste aandachtspunten op korte termijn. Volledig terecht lijkt me.

img_0643-1
Uit bijdrage van prof. dr. Johan Conijn

Hoofd corporaties ministerie BZK Roger Planje

Roger Planje, hoofd corporaties bij het ministerie van BZK schetste een aantal ontwikkelingen in de sector. Hij ziet dat corporaties werk maken van betaalbaarheid. De huurstijgingen raken de nullijn. Zijn verwachting is dat verdere ingrepen in de huurtoeslag achterwege blijven nadat de KAN bepaling en de harde inkomensgrens geschrapt wordt. Goed nieuws voor huurders met de laagste inkomens dus!

img_0644-1
Uit bijdrage van Roger Planje
img_0645-1
Uit bijdrage van Roger Planje

Verder merkt Planje op dat de verdeling van investeringsruimte over het land niet overeenkomt met de nieuwbouwopgave. Corporaties in de randstad hebben een forse opgave maar hebben de afgelopen jaren onvoldoende financiële ruimte opgebouwd. De ambtenaar roept de sector op om onderling afspraken te maken over onderlinge steun van collegacorporaties. Hij zei het niet met zoveel woorden maar liet duidelijk doorschemeren dat er anders druk vanuit het ministerie is te verwachten. Een oproep aan corporaties om beter samen te werken.

Eelkje van der Kuilen van advocatenkantoor AKD gaf aan dat de overheid niet zo maar investeringscapaciteit van corporaties kan afpakken. Eigenlijk is het onteigening stelde ze. Een ingreep waar stevige wetgeving over gaat. Dat soort stellingnames hebben we nodig omdat ze de discussie verbreden en dus verrijken!

img_0646-1
Uit bijdrage van Roger Planje

Het ministerie heeft de resultaten van het PBL over de uitkomsten van de klimaattafel bebouwde omgeving geanalyseerd. Opvallend is dat NOM woningen en warmtepompen op dit moment inefficiënte maatregelen zijn om uit te voeren. Te duur en te weinig CO2 reductie. Dit sluit wel aan bij de oproep van Kees van Nieuwamerongen, Autoriteit Woningcorporaties (AW), dat corporaties te veel in de actiestand staan en hierdoor te veel hooi op hun vork nemen.

img_0647-1
Uit bijdrage van Roger Planje

Autoriteit woningcorporaties, directeur Kees van Nieuwamerongen

AW baas van Nieuwamerongen kwam met goed nieuws. Corporaties doen het goed sinds de invoering van de nieuwe woningwet in 2015. Er is volop aandacht voor goed bestuur en goed toezicht. Zo zeer dat de AW het toezichtsregime meer gaat richten op corporaties die een verhoogd risicoprofiel hebben. Dit betekent naar mijn mening een verlichting van het regime voor corporaties die hun zaakjes goed op orde hebben.

Als de AW nu ook nog eens de taal in haar correspondentie hier op af stemt worden we helemaal blij.

img_0648-1
Uit bijdrage van Kees van Nieuwamerongen

Ook de AW signaleert een mismatch tussen investeringsvoornemens en investeringsruimte in de sector. Ook hier viel het beladen thema verevening. Linksom of rechtsom, de sector moet volgens de directeur met elkaar in gesprek om opgaven over te nemen of investeringsruimte te herverdelen. Dit wordt nog spannend, want; zijn de corporaties wel bereid om elkaar te helpen? Is er nog wel financiele ruimte als alle corporaties de kosten van verduurzaming volledig hebben ingerekend?

img_0649-1
Uit bijdrage van Kees van Nieuwamerongen

Eelkje van der Kuilen, jurist AKD

Eelkje van der Kuilen was duidelijk in vorm tijdens het seminar. Na haar scherpe opmerking over de verevening stelde ze de OOB status voor corporaties ter discussie. Deze status scherpt de accountantscontrole op Organisaties van Openbaar Belang aan. Reken maar dat de accountantsrekening met 20% omhoog gaat en de hoeveelheid werk bij de betrokken medewerkers van de corporaties met minimaal eenzelfde percentage. Van der Kuilen was scherp en suggereerde om af te zien van de OOB status omdat de AW immers concludeert dat het gedrag van de corporaties aanmerkelijk is verbeterd. Dus waarom nog meer regels en verscherping van het toezicht?

Van der Kuilen is ook lid van de commissie van Bochove die de woningwet in opdracht van Aedes evalueert. Het ministerie houdt ook een evaluatie, maar in dit traject wordt alleen gekeken of de wet de beoogde doelen en effecten bereikt. Aedes is van mening dat ook vooral moet worden gekeken of de wet corporaties belemmert in het uitoefenen van de lokale opgaven en wil met verbetersuggesties komen.

img_0651-1
Uit bijdrage van Eelkje van der Kuilen

Rob Rötscheid, bestuurder WSW

Rob Rötscheid is de nieuwe bestuurder van het WSW en viel met z’n neus in de boter. De saneringsopgaven bij SHH en WSG, de negatieve voorspelling van S&P en de introductie van de beleidswaarde.

De eerste zaken heb ik hierboven aan gestipt. De beleidswaarde is het zoveelste nieuwe instrument om uit te rekenen hoe arm de corporaties zijn. Voor een leek is het een gegoochel met parameters waar uiteindelijk een bedrag uit komt die de meeste professionals al wisten dankzij andere methodieken als marktwaarde en bedrijfswaarde. Nu is er complete verwarring hoe hier mee om te gaan. De algemene mening tijdens het seminar was om de waarderingen zo lang mogelijk in de kast te laten en vooral te kijken naar de kasstromen. Gewoon het huishoudboekje van vroeger dus met echte euro’s, zonder papieren rijkdom die in de stenen zit. Zo houden we elkaar lekker van het werk af.

img_0652-1
Uit bijdrage van Rob Rötscheid

Ook het WSW gaf aan dat corporaties de verduurzaming niet kunnen betalen. Ik hecht veel waarde aan deze uitspraak omdat dit instituut terecht ook aandacht vraagt voor de financiele en organisatorische risico’s die deze forse investeringen met zich meebrengen.

img_0653-1
Uit bijdrage van Rob Rötscheid

Wat hebben we geleerd voor de 6 PE (studiepunten) 

We moeten als sector op blijven letten dat we het niet laten gebeuren dat we het slachtoffer worden van nog meer opgelegde regeldruk. Het gaat immers stukken beter en het systeem borgt dat de kansen op excessen nagenoeg zijn uitgesloten.

Wat we ons als sector zelf niet moeten aandoen is het doorschieten in hobby’s als, wat ik voor het gemak maar even, financial- en fiscal engineering noem. Met name de fiscalisten en geldgevoelige bestuurders lopen het gevaar te sturend te worden. Dit leidt af van de kerntaak, vraagt om dure adviseurs en introduceert nieuwe risico’s. Waar was het bij Vestia ook al weer misgegaan?

In dat opzicht baarde de laatste spreker Monique Groskamp opzien door haar bijdrage te beginnen met een verhaal over een dakloze in een housing first project. Daarna ging ze pas in op de financiën. Zo hoort het natuurlijk!

Het gaat welliswaar beter met de sector op het gebied van kennis, kunde, houding en gedrag van de bestuurders en toezichthouders. Het verdienmodel staat echter meer dan ooit en zwaar onder druk. Waarom?

  1. De huren stijgen bijna niet vanwege de lage inkomens die corporaties bedienen;
  2. De fiscale druk stijgt tot 3 miljard in 2021;
  3. De bouwkosten stijgen haast met dubbele cijfers de laatste jaren;
  4. Corporaties zijn euro’s kwijt aan het versterken van het vermogen van het WSW;
  5. Gezonde corporaties moeten zwakkere collega’s gaan financieren maar is er wel geld over dan?;
  6. Innovatie in de bouw blijft achter waardoor investeringen in duurzaamheid inefficient zijn;
  7. De bedrijfslasten zijn gedaald maar hebben een dieptepunt bereikt. Loonontwikkeling zet deze lasten onder druk de komende jaren. Ook vanwege schaarste op de arbeidsmarkt;
  8. De regeldruk neemt niet af.

Kortom, werk aan de winkel maar de eerste stap begint voor mij met de ‘Why’ die we met alle medewerkers van Domesta geformuleerd hebben:

“Ieder mens, van kind tot senior, mag een eigen plek hebben, een veilig thuis waar je in vrijheid en zorgeloos kunt wonen.”

Hier begint het mee, om dit te kunnen hebben we een sobere en doelmatige systeemwereld keihard nodig.

oktober 2018, bert.moormann@ziggo.nl

Zomertijd, tijd voor boeken!

Naast tijd voor familie, avontuur, lekker eten en andere gezelligheid biedt de zomervakantie een mooie gelegenheid om boeken te lezen. Boeken waarvoor ik me in de rest van het jaar geen tijd gun. Dan volg ik het nieuws, lees beleidsstukken, vergaderstukken en andere actuele dingen waarvan ik vind dat ik ze nodig heb voor m’n werk of om een beetje mee te kunnen praten in de kantine tijdens de lunch.

Het meest onder de indruk was ik van het boek van Hans Rosling – Feitenkennis. Een aanrader voor iedere optimist die wil weten waarom het glas werkelijk half vol is. Samen met de heldendaad van Maarten van der Weijden een boost energie om er in de tweede helft van het jaar weer iets moois van te maken thuis, op het werk en daar tussendoor.

Verder denk ik dat de Donut van Kate Raworth ons economisch denken echt gaat veranderen. Maar daar was ze al mee bezig geloof ik.

Dit las ik deze zomer. Inderdaad, bijna allemaal non-fictie. Dit compenseer ik door ook veel naar muziek te luisteren. Dan blijft licht en zwaar wat in evenwicht.

Wie herkent de rode draad in mijn leesvoer van deze zomer?

Donuteconomie

In zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw

Kate Raworth

Nieuw Amsterdam (1 december 2017)

Summary: De economische wetenschap ligt in duigen. De financiële crisis werd niet voorspeld, laat staan voorkomen. Achterhaalde economische theorieën hebben een wereld mogelijk gemaakt waarin nog steeds extreme armoede heerst, terwijl de allerrijksten elk jaar rijker worden. Economisch handelen tast de natuur zo sterk aan dat onze toekomst gevaar loopt. In Donuteconomie laat econoom Kate Raworth zien hoe het mainstream economische denken ons op een dwaalweg heeft gezet. Ze tekent de routekaart die ons kan leiden naar het punt waarop in de behoefte van iedereen kan worden voorzien, zonder dat dit ten koste gaat van onze planeet. Dit alles resulteert in een alternatief en innovatief economisch model voor de 21e eeuw.

Genre: Business & Economics

Number of Pages: 419

Language: Nederlands

ISBN: 9789046823484

Reading Status: Finished

Date Finished: 21 augustus 2018

Date Added: 21 augustus 2018

Tags: Vakantie 2018

Feitenkennis

10 redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het beter gaat dan je denkt

Hans Rosling

Unieboek | Het Spectrum (5 april 2018)

Summary: ‘Een van de belangrijkste boeken die ik ooit heb gelezen.’ Bill Gates ‘Iedereen zou dit boek moeten lezen.’ de Volkskrant Wat is nu de gemiddelde levensverwachting in de wereld? Hoeveel meisjes maken de basisschool af? Welk percentage van de wereldbevolking leeft in armoede? Hoeveel kinderen in de wereld zijn nu ingeënt tegen een ziekte? Op eenvoudige vragen over wereldwijde trends geven we systematisch de verkeerde antwoorden. Het is zelfs zo erg dat een chimpansee die willekeurig antwoorden kiest consequent leraren, journalisten, Nobelprijswinnaars en studenten overtreft. In Feitenkennis legt hoogleraar Internationale Gezondheid en wereldfenomeen Hans Rosling uit waarom dit gebeurt. Hij presenteert daarbij tien redenen en komt zo met een radicaal nieuwe verklaring. Ons probleem is dat we niet weten wat we niet weten, en dat zelfs onze gissingen gebaseerd zijn op onbewuste en voorspelbare vooroordelen. Het blijkt dat onze wereld in een veel betere staat is dan we denken. Dat betekent niet dat er geen echte zorgen zijn. Maar als we ons de hele tijd zorgen maken om de verkeerde dingen en ons niet richten op de feiten, kunnen we het zicht verliezen op de dingen die ons het meest bedreigen. Feitenkennis zit boordevol anekdotes, aangrijpende verhalen en uiteraard met de kenmerkende grafieken van Rosling. Het is een inspirerend, onthullend en ook essentieel boek dat de manier waarop je de wereld ziet compleet zal veranderen. Hans Rosling was een Zweedse arts en hoogleraar Internationale Gezondheid. Hij was adviseur van de Wereldgezondheidsorganisatie en UNICEF, en medeoprichter van Gapminder. Daarnaast presenteerde hij wetenschappelijke documentaires op de BBC, gaf hij een van de best bekeken TED Talks aller tijden, en behoorde tot ‘the 100 most influential people’ volgens Time Magazine. Hij overleed op 7 februari 2017 op 68-jarige leeftijd en wijdde de laatste jaren van zijn leven aan het schrijven van dit boek.

Genre: Mathematics

Number of Pages: 428

Language: Nederlands

ISBN: 9789000351237

Reading Status: Finished

Date Finished: 21 augustus 2018

Date Added: 21 augustus 2018

Tags: Vakantie 2018

Onze ijsberg smelt!

John Paul Kotter, Holger Rathgeber

Business Contact (2006)

Summary: Beschouwing over organisatieverandering in de vorm van een fabel over pinguïns die een oplossing moeten bedenken als hun ijsberg smelt.

Number of Pages: 149

Language: Nederlands

ISBN: 9789047000921

Reading Status: Finished

Date Finished: 21 augustus 2018

Date Added: 21 augustus 2018

Tags: Vakantie 2018

Pioniers van de nieuwe welvaart

drijfveren en dilema’s van ondernemers in de betekeniseconomie

Kees Klomp, Nadine Maarhuis

Atlas Contact, Uitgeverij (12 juni 2018)

Summary: In ‘Pioniers van de nieuwe welvaart’ gaan Kees Klomp en Nadine Maarhuis dieper in op de betekeniseconomie, die alsmaar groeit. Ondernemers als Tony’s Chocolonely, Dopper en De Vegetarische Slager zijn succesvol bij een groot publiek en in alle hoeken van de samenleving is belangstelling voor ondernemers met een maatschappelijke missie. Maar een financieel gezonde business runnen die tegelijk sociale en ecologische meerwaarde creëert is niet altijd gemakkelijk. Welke dilemma’s ervaren de pioniers van de nieuwe welvaart bij het bouwen van hun missiegedreven bedrijven? En hoe tackelen ze die? In dit boek vertellen impactondernemers openhartig over hun pieken en dalen en delen ze de lessen uit hun praktijk. Parallel daaraan schetsen Klomp en Maarhuis de essentiële elementen van de betekeniseconomie. Dit boek is daarom verplichte kost voor beginnende én groeiende pioniers – maar ook voor leiders in gevestigde bedrijven die de omslag naar maatschappelijke impact willen maken.

Genre: Business & Economics

Number of Pages: 233

Language: Nederlands

ISBN: 9789047011668

Reading Status: Finished

Date Finished: 21 augustus 2018

Date Added: 21 augustus 2018

Tags: Vakantie 2018

Tijd voor de betekeniseconomie

Het verhaal over onze economie dat ze je nooit vertellen

Kaj Morel

Reading Status: Finished

Date Finished: 21 augustus 2018

Date Added: 21 augustus 2018

Tags: Vakantie 2018

Notes: Oneindige economische groei als oplossing voor alles? Individuele hebzucht als belangrijkste menselijke drijfveer? Bedrijven die ten koste van alles winst moeten maken?

Verbaas jij je ook over de vanzelfsprekendheid waarmee we bepaalde ideeën over onze economie blijven aannemen als de beste ideeën om onze samenleving op te baseren? Dit boek maakt duidelijk hoe het zover gekomen is en vertelt je een ander verhaal over onze economie. De tien uitgangspunten van de betekeniseconomie bieden inspiratie en houvast aan iedereen die werk wil maken van een economie die past bij de huidige tijd en die vertrouwen geeft voor de toekomst.

Vertrouwen in de slimme samenleving

Wat het betekent als we alles modulair, agile en decentraal gaan inrichten

Sander Klous, Nart Wielaard

Atlas Contact, Uitgeverij (1 december 2017)

Summary: Sander Klous en Nart Wielaard gaan na het baanbrekende ‘Wij zijn big data’ nog in hun nieuwe boek ‘Vertrouwen in de slimme samenleving’. Hoe kunnen wij als samenleving omgaan met de grootste uitdaging van deze tijd: grip houden op onze steeds complexer wordende wereld? De slimme samenleving is geweldig: algoritmes helpen om ons leven aangenamer of efficiënter te maken. Denk aan zelfrijdende auto’s of software die een dokter ondersteunt om betere diagnoses te stellen. Tegelijkertijd lopen we tegen grenzen aan: de complexiteit is groter dan ooit en er ontstaan ethische dilemma’s nu machines steeds meer invloed krijgen. Daarmee komen nieuwe vragen op: wordt slim en zorgvuldig informatiebeheer de ‘make or break factor’? Kunnen we algoritmes – en de bedrijven die ze toepassen – wel vertrouwen? Hoe kunnen organisaties succesvol omgaan met de ongekende complexiteit? Hoe zorgen we voor goed toezicht op die slimme samenleving? Klous en Wielaard laten zien dat we een nieuwe blik op deze vragen nodig hebben. Hun advies is om de ‘bumpy ride to the future’ met vertrouwen in te richten: Modulair, Agile en Decentraal. Wie eenmaal met deze bril naar zijn omgeving kijkt, krijgt grip op een snel veranderende wereld. ‘Eindelijk een boek dat helder en goed onderbouwd duidelijk maakt welke invloed algoritmes hebben op de maatschappij en hoe organisaties daarmee om kunnen gaan.’ – Prof. dr. Marc Salomon, decaan Amsterdam Business School

Genre: Business & Economics

Number of Pages: 154

Language: Nederlands

ISBN: 9789047011309

Reading Status: Finished

Date Finished: 21 augustus 2018

Date Added: 21 augustus 2018

Tags: Vakantie 2018

Waarom Parijs geen onzin is!

Gisteren UNADJUSTEDNONRAW_thumb_5cd4organiseerde Domesta een mooie interactieve bijeenkomst over het klimaat en de huurder. In Drenthe wordt gestreefd naar een CO2 neutrale woningvoorraad in 2040. Aedes hanteert een routekaart CO2 neutraal in 2050. Het WSW becijferde dat de sector deze opgave financieel niet kan dragen.

Voor Domesta betekent dit dat we moeten innoveren (zowel op het gebied van technologie, gedrag als financiering) om de gestelde doelen te halen. Als er geen grote doorbraken op technologisch of financieel gebied komen dan zullen we in kleine stapjes toegroeien naar een CO2 neutrale voorraad en is de vraag of dit in 2040 of 2050 is gerealiseerd.

Een oproep aan het kabinet om de verhuurdersheffing en de VPB om te zetten in een investeringsfonds om de investeringen in duurzaamheid te versnellen. Goed voor de huurder, de werkgelegenheid, het milieu en dus uiteindelijk ook voor de overheid.

De inbreng van alle aanwezigen tijdens de bijeenkomst helpt Domesta om onze visie en plannen verder te ontwikkelen. Reinier van den Berg gaf aan dat het beste wat je nu kunt doen is zoveel mogelijk bomen planten. Een advies dat wij als Domesta zeker ter harte nemen. En aan de post-its te zien geldt dat voor meer deelnemers aan de bijeenkomst.

UNADJUSTEDNONRAW_thumb_5cd5We werden geïnspireerd door Laetitia Ouillet (transitie strategieën – TU Eindhoven), Jos Lichtenberg (slim bouwen – TU Eindhoven), Reinier van den Berg (de urgentie – Speakout en RTL) en Gerard Erents (financiering van de duurzaamheid – RvT Domesta).

Anna Heijker was dagvoorzitter en gidste collega-bestuurders, toezichthouders, huurdersvertegenwoordigers, ambtenaren en wethouders op een interactieve wijze door het programma.

Schermafbeelding 2018-03-28 om 17.07.22

Asperges graag!

20130928-213542.jpg

Kantelingen, decentralisaties, participeren, mantelzorgen, VOC mentaliteit, bezuinigen, crisis, verkiezingen, de gemeente, de provincie, Den Haag, bedrijven, uitvoeringsorganisaties, toezichthouders, fraudeurs, luchtkastelenbouwers. Bent u er nog?

De wereld staat op z’n kop. Niets is meer wat het was. Maar, kunt ú het nog een beetje volgen? Als piepklein radertje in het maatschappelijk systeem begin ik de weg kwijt te raken. Gek toch, dat je als professional het bijna ook niet meer kunt uitleggen?

We hebben het de afgelopen decennia zo ingewikkeld gemaakt dat het voor de overheid niet eens meer op een betaalbare wijze is te automatiseren. Een ingreep in het ene stelsel veroorzaakt een gat in een ander stelsel. Alles hangt samen, is met elkaar verbonden en is afhankelijk van elkaar gemaakt. De eigen bijdrage voor medicijnen stijgt, de zorgtoeslag gaat omhoog. De woningcorporaties moeten een heffing betalen waardoor huren en huurtoeslag worden verhoogd. Een bezuiniging op het ene departement leidt tot een kostenverhoging voor de andere. We zijn lekker druk en gefrustreerd maar het levert per saldo geen Euro op.

Alles is met elkaar verbonden, we hebben er een bord spaghetti van gemaakt. Communicerende vaten in optima forma.

Laten we omschakelen en het bekijken vanuit bedrijfskundig perspectief.

We zijn het er volgens mij wel over eens dat de noodzaak groot genoeg is om het systeem te veranderen. Met zoveel stelselwijzigingen en bezuinigingen rekken we het systeem zodanig op dat het breekt.

We hebben de maatschappij zo ingewikkeld georganiseerd dat het veel weg heeft van een driedimensionale matrixorganisatie. Vergelijk het met de kubus van Rubik, een populaire puzzel uit de jaren 80. De vlakken worden gevormd door een mix van mensen, geld, organisaties, politiek, bestuur en toezicht. Het oplossen van deze puzzel is voor de meeste mensen een hels karwei. Hoe zit het met de oplosbaarheid als we één van de vlakken veranderen tijdens het spel?

In feite kun je de verkiezingen beschouwen als het veranderen van één van de zijden van de kubus terwijl je aan het draaien bent om alle vlakken in het gareel te krijgen. Dit helpt niet bepaald in het oplossen van de puzzel. Dan kunnen we ons ook voorstellen wat de impact van een crisis is terwijl we aan het puzzelen zijn. Dan veranderen bijna alle vlakken en zal de kubus z’n vorm verliezen. Er is niks meer mee aan te vangen en kun je hem weggooien.

Volgens mij kunnen we de uitdagingen van vandaag niet aan de politiek overlaten maar kunnen we ze beter op een bedrijfskundige manier oplossen. Ik durf te stellen dat ons land meer verstandige bedrijfskundigen telt dan kundige politici.

Laten we de driedimensionale kubus van Rubik inruilen voor een degelijke doos Lego. De eerste aanschaf uit het Lego schap is altijd de basisplaat. Op deze basis kun je vervolgens een stevig fundament van Legostenen bouwen. Dit fundament kunnen we vergelijken met een organisatie.

Als we verstandig zijn kijken we eerst of er voldoende klanten zijn om het fundament in de toekomst de hoogte in te laten groeien. Zijn deze klanten er, en, hebben ze zelf, of toegang tot, geld om de producten of diensten van de organisatie af te nemen?

Als we dat hebben onderzocht en de antwoorden zijn positief dan passen we Mc Kinsey’s 7S model toe om het fundament te versterken. Hoe gaan we de klanten tevreden stellen? Wat zijn onze kernwaarden waarmee we herkend willen worden? Hebben we goede mensen? Beschikken ze over de juiste vaardigheden? Op welke wijze motiveren we onze mensen? Kunnen we een passende organisatiestructuur verzinnen? Hebben we de juiste gereedschappen in huis om de mensen hun werk goed te laten doen?

Als dit is gerealiseerd is er sprake van een sterk fundament en kunnen we de organisatie laten groeien. Gaat de organisatie te ver de hoogte in en loopt de stabiliteit (bestuurbaarheid) gevaar? Stop dan met groeien en bouw een nieuw sterk fundament.

Deze strategie is ooit bedacht door ICT ondernemer en zelfbenoemd organisatiegoeroe wijlen Eckhart Wintzen. Volgens Wintzen heeft elke organisatie een maximale omvang waarbinnen mensen optimaal functioneren, de bestuurbaarheid op orde is en klanten tevreden zijn. Gevolg: kleinere organisaties, dichter bij de mens, bestuur op afstand, wendbaarder voor verandering.

Het systeem van Wintzen evolueert verder. Op dit moment zijn zelfsturende teams hot. Deze teams vinden haar oorsprong in de auto-industrie waar ze hebben bijgedragen aan het reduceren van de complexiteit voortvloeiend uit de nagenoeg onbegrensde keuzevrijheid van opties door klanten, ook wel mass-custimization genoemd. Dit systeem heeft er voor gezorgd dat de Volkswagen groep 4 merken winstgevend kon maken, de ontwikkeling van auto’s goedkoper en sneller werd en dat er veel meer modelvarianten mogelijk waren.VW is inmiddels de grootste in de wereld.

Het duurt altijd een aantal jaren voordat dit soort ontwikkelingen doordringen tot andere industrieën. Het is op dit moment de basis van het succes van Buurtzorg. Buurtzorg maakt deel uit van het zelfde systeem als traditioneel georganiseerde zorgaanbieders maar heeft de verantwoordelijkheden laag in de organisatie gelegd. Hierdoor is de klant beter af, de werknemers presteren optimaal en worden niet belast met overbodige bureaucratie.

Maar ergens maken deze zelfsturende teams contact met de bestaande systemen, zeg maar met een steentje op het vlak van een Rubik kubus. Dan stagneert de voorsprong en kunnen we stellen dat het systeem het eind van z’n levensduur heeft bereikt.

Houdt het met Buurtzorg en z’n zelfsturende teams dan op? Ik denk het wel. Er zijn bewegingen zichtbaar richting Lean Management. Ook afkomstig uit de autoindustrie maar meer geënt op kwaliteit, tegengaan van verspilling en efficiency. Ik denk niet dat we in het maatschappelijk leven zullen profiteren van deze beweging. Volgens mij is de maatschappelijke sinaasappel uitgeperst. Er zit niet meer in. Hoogste tijd dus voor een nieuwe start.

Het systeem is dus failliet. We kunnen er in de toekomst niets meer mee zonder dat er ergens anders iets vastloopt. Dit betekent het einde van de overheid en de democratie zoals we dat nu kennen.

De overheid is ooit begonnen bij de individu. Op een bepaald moment was het handig om zaken samen te regelen. Zo werd de gemeente geboren. Veel gemeenten maken een provincie, veel provincies maken een land. En toen waren we het individu kwijt en herkende niemand zich meer in het systeem. Het is 2013.

Tijd dus om te ont-wikkelen.Van centraal naar decentraal, van collectief naar individu. Het wordt weer zo als het ooit was. Een mooie gelegenheid om opnieuw te beginnen. Laten we niet dezelfde fouten opnieuw maken. Leeg het bord spaghetti in de biobak en laat de keuken een bord asperges klaar maken. Simpel en overzichtelijk. Als het bord te klein is zetten we er gewoon een nieuw bord naast.

20130928-213912.jpg

‘Met de kennis van nu…..’

Een citaat van voormalig premier Balkenende uit het debat over deelname van Nederland aan de invasie in Irak. Achteraf oordelen is gemakkelijk, maar is het van enige waarde? Politiek gezien niet, het kabinet Balkenende heeft de eindstreep niet gehaald. Geldt dit ook voor een doorsnee onderneming?

Als je kijkt naar de hoeveelheid energie die veel organisaties besteden aan het rapporteren dan moet het wel erg waardevol zijn. Maar, is er ooit onderzoek gedaan naar de verhouding tussen de hoeveelheid tijd die wordt besteed aan het rapporteren versus de hoeveelheid tijd die een organisatie besteedt aan de strategie?

Mijn ervaring zegt dat de balans doorslaat naar de rapportages, niet naar de strategie. Met een dagje naar de hei eens per jaar dekken we de strategische vraagstukken af. Erg waardevol, maar te weinig om echt op koers te blijven.

Ik durf te stellen dat veel reorganisaties plaatsvinden omdat de onderneming teveel in de achteruitkijkspiegel heeft gekeken en daardoor van koers is geraakt. De omgeving verandert sneller dan de koers van de onderneming. Een drastische ruk aan het stuur – reorganiseren – kan effect hebben maar kan evengoed resulteren in een fatale crash. Ook na een ‘succesvolle’ reorganisatie heeft de organisatie veel tijd nodig om te revalideren; zowel op het financiële vlak als op het gebied van het menselijk kapitaal.

Is het mogelijk om de veranderende omgeving een plaats te geven in een rapportage? Ik denk het wel. Opvallend genoeg moeten we hiervoor een parameter toevoegen aan de bestaande rapportages.

Deze noemen we voor het gemak de ‘Innovatie index’. De Innovatie index geeft het percentage van de winst weer die is gerealiseerd met producten, diensten of processen die de afgelopen twee of drie jaar op de markt zijn gebracht. Het sturen op deze index dwingt de organisatie tot het ontwikkelen van nieuwe producten, diensten of processen die voldoen aan een veranderende vraag uit de omgeving. Het simpelweg rapporteren is uiteraard niet voldoende. De organisatie zal activiteiten moeten ontplooien om de omgeving in de gaten te houden en te vertalen naar nieuw, passend, aanbod.

Op deze wijze worden de accenten in de organisatie verlegd van registratie naar sturing. Reorganisaties blijven dan voorbehouden aan crisissituaties of andere omstandigheden waarop de individuele onderneming geen invloed heeft. In plaats van eens per jaar zijn we nu elke dag, en niet alleen op strategisch niveau, met de omgeving bezig.

Laten we de heisessies dan vooral gebruiken om het eens goed met elkaar te hebben over ethische en Governance-achtige kwesties zodat managers met een gerust hart in de achteruitkijkspiegel kunnen kijken als ze de parkeerplaats van de onderneming afrijden.